IEC 61439 versus NEN 1010 — fabricagenorm voor het paneel, installatienorm voor de installatie

De verdeelinrichting-selectiviteit-gids behandelt hoe beveiligingen binnen en tussen verdeelinrichtingen selectief worden afgestemd. Dit artikel behandelt een voorafgaande, vaak onderbelichte vraag: onder welke norm valt de verdeelinrichting zelf (het paneel, de kast) — en waarom is dat een andere norm dan die van de installatie eromheen?

Twee normen met een ander object

• IEC 61439 ("Low-voltage switchgear and controlgear assemblies"): een productnorm voor de fabricage en verificatie van de verdeelinrichting zelf — de kast, de rails, de interne bedrading, de opstelling van componenten. De fabrikant (of de assembleur van een op maat gebouwde kast) toont via type-testen en/of berekeningen aan dat de assemblage onder gespecificeerde omstandigheden veilig functioneert: temperatuur- stijging, kortsluitvastheid, beschermingsgraad (IP), aanraakveiligheid van de behuizing.
• NEN 1010 / IEC 60364: de installatienorm voor het ontwerp, de aanleg en de verificatie van de elektrische installatie als geheel waarin die verdeelinrichting wordt opgenomen — de keuze van kabels, de selectiviteit tussen beveiligingen, de aardingsopzet, de plaats van de verdeelinrichting binnen het gebouw.

Waarom dit onderscheid praktisch is

Een verdeelinrichting die volgens IEC 61439 correct is gefabriceerd en geverifieerd (met een geldig fabrikantcertificaat of testrapport) is daarmee nog niet automatisch correct toegepast in een specifieke installatie: de installateur moet nog steeds, volgens NEN 1010, verifiëren dat de gekozen verdeelinrichting past bij de werkelijke kortsluitstroom op de plaats van installatie, de omgevingscondities (temperatuur, IP-eis) en de vereiste selectiviteit met andere beveiligingen in de installatie. Omgekeerd: een installatie die volgens NEN 1010 correct is ontworpen, kan alsnog een verdeelinrichting bevatten die niet volgens IEC 61439 is geverifieerd — bijvoorbeeld een oudere of zelfgebouwde kast zonder geldig testrapport — wat bij een keuring een aparte non-conformiteit oplevert, los van de installatie-eisen zelf.

Let op: IEC 61439 verving de oudere norm IEC 60439; bij het beoordelen van een bestaande, oudere verdeelinrichting is het relevant om vast te stellen onder welke editie deze oorspronkelijk is gefabriceerd en gecertificeerd.

Wat IEC 61439 verifieert (samengevat)

• Temperatuurstijgingsgrenzen van rails, klemmen en behuizing bij nominale belasting.
• Kortsluitvastheid (elektrodynamische en thermische belasting) bij de gespecificeerde voorwaardelijke kortsluitstroom.
• Beschermingsgraad (IP) van de behuizing tegen stof- en vochtinbraak.
• Aanraakveiligheid van de behuizing en interne scheidingsvormen (Form 1–4, afhankelijk van de mate van scheiding tussen functionele eenheden binnen de kast).
• Diëlektrische eigenschappen en kruip-/luchtwegafstanden tussen spanningvoerende delen onderling en naar de behuizing.

Wat NEN 1010 daarna nog apart verifieert

• Of de werkelijke kortsluitstroom op de installatieplaats binnen de door de fabrikant gespecificeerde voorwaardelijke kortsluitstroom van de verdeelinrichting blijft.
• Of de selectiviteit tussen de beveiligingen in deze verdeelinrichting en die in andere delen van de installatie voldoende is (zie de verdeelinrichting-selectiviteit-gids).
• Of de omgevingscondities op de installatieplaats (temperatuur, vocht, stof) overeenkomen met de condities waarvoor de verdeelinrichting is gespecificeerd.
• Of de aardingsopzet en RCD-configuratie van de installatie rond de verdeelinrichting aan NEN 1010 voldoet.

Praktische relevantie

Bij het beoordelen van een verdeelinrichting tijdens een NEN 3140-keuring of een NEN 1010-oplevering moet worden vastgesteld: is er een geldig IEC 61439-testrapport of -certificaat van de fabrikant/assembleur (het "productdeel"), én is de verdeelinrichting correct toegepast binnen de specifieke installatie (het "installatiedeel") — beide vragen zijn nodig voor een volledige beoordeling, en een positief antwoord op de ene vraag zegt niets over de andere.

Veelgemaakte fouten

1. Een geldig IEC 61439-certificaat interpreteren als bewijs dat de hele installatie conform NEN 1010 is — het certificaat dekt alleen de verdeelinrichting zelf, niet de toepassing ervan in een specifieke installatie.
2. Geen IEC 61439-testrapport opvragen bij een zelfgebouwde of oudere verdeelinrichting — zonder dit rapport (of een gelijkwaardige berekening) is niet aangetoond dat de kast de gespecificeerde kortsluitstroom en temperatuurstijging aankan.
3. De voorwaardelijke kortsluitstroom van de verdeelinrichting niet toetsen aan de werkelijke Ikmax op de installatieplaats — een correct gefabriceerde kast kan alsnog ondergedimensioneerd zijn voor een specifieke, hoog-kortsluitvermogen-aansluiting.

Gerelateerd

• Verdeelinrichtingen & selectiviteit
• Rekenvragen — kortsluitstroom & spanningsval
• Busbar & stroomrailsystemen