IEC 61439 a NEN 1010 — norma produkcji rozdzielnicy i norma instalacyjna

Przewodnik o selektywności rozdzielnic omawia, jak zabezpieczenia wewnątrz i pomiędzy rozdzielnicami są selektywnie koordynowane. Ten artykuł omawia wcześniejsze, często pomijane pytanie: pod jaką normę podlega sama rozdzielnica (szafa, panel) — i dlaczego to inna norma niż otaczająca ją instalacja?

Dwie normy o różnym przedmiocie

• IEC 61439 („Niskonapięciowe zestawy rozdzielcze i sterownicze”): norma wyrobu dotycząca produkcji i weryfikacji samej rozdzielnicy — obudowy, szyn zbiorczych, okablowania wewnętrznego, rozmieszczenia komponentów. Producent (lub montażysta indywidualnie wykonanej obudowy) wykazuje poprzez badania typu i/lub obliczenia, że zestaw funkcjonuje bezpiecznie w określonych warunkach: przyrost temperatury, wytrzymałość zwarciowa, stopień ochrony (IP), bezpieczeństwo dotyku obudowy.
• NEN 1010 / IEC 60364: norma instalacyjna dotycząca projektowania, wykonania i weryfikacji całej instalacji elektrycznej, w którą wbudowana jest ta rozdzielnica — dobór kabli, selektywność między zabezpieczeniami, układ uziemienia, lokalizacja rozdzielnicy w budynku.

Dlaczego to rozróżnienie ma znaczenie praktyczne

Rozdzielnica prawidłowo wyprodukowana i zweryfikowana zgodnie z IEC 61439 (z ważnym certyfikatem producenta lub protokołem badań) nie oznacza automatycznie prawidłowego zastosowania w konkretnej instalacji: instalator nadal musi, zgodnie z NEN 1010, sprawdzić, czy wybrana rozdzielnica odpowiada rzeczywistemu spodziewanemu prądowi zwarciowemu w miejscu instalacji, warunkom środowiskowym (temperatura, wymóg IP) oraz wymaganej selektywności z innymi zabezpieczeniami w instalacji. I odwrotnie: instalacja prawidłowo zaprojektowana zgodnie z NEN 1010 może nadal zawierać rozdzielnicę niezweryfikowaną zgodnie z IEC 61439 — na przykład starszą lub samodzielnie zbudowaną obudowę bez ważnego protokołu badań — co podczas przeglądu daje osobną niezgodność, niezależną od wymagań samej instalacji.

Uwaga: IEC 61439 zastąpiła starszą normę IEC 60439; przy ocenie istniejącej, starszej rozdzielnicy istotne jest ustalenie, według którego wydania została ona pierwotnie wyprodukowana i certyfikowana.

Co weryfikuje IEC 61439 (podsumowanie)

• Granice przyrostu temperatury szyn zbiorczych, zacisków i obudowy przy obciążeniu znamionowym.
• Wytrzymałość zwarciową (obciążenia elektrodynamiczne i cieplne) przy określonym umownym prądzie zwarciowym.
• Stopień ochrony (IP) obudowy przed wnikaniem pyłu i wilgoci.
• Bezpieczeństwo dotyku obudowy oraz wewnętrzne formy separacji (Form 1–4, w zależności od stopnia separacji między jednostkami funkcjonalnymi wewnątrz szafy).
• Właściwości dielektryczne oraz odstępy izolacyjne/upływowe między częściami czynnymi oraz między częściami czynnymi a obudową.

Co NEN 1010 weryfikuje osobno, następnie

• Czy rzeczywisty spodziewany prąd zwarciowy w miejscu instalacji mieści się w granicach umownego prądu zwarciowego określonego przez producenta dla rozdzielnicy.
• Czy selektywność między zabezpieczeniami w tej rozdzielnicy a innymi częściami instalacji jest wystarczająca (zob. przewodnik o selektywności rozdzielnic).
• Czy warunki środowiskowe w miejscu instalacji (temperatura, wilgotność, pył) odpowiadają warunkom, dla których określono rozdzielnicę.
• Czy układ uziemienia i konfiguracja RCD instalacji wokół rozdzielnicy są zgodne z NEN 1010.

Znaczenie praktyczne

Przy ocenie rozdzielnicy podczas przeglądu NEN 3140 lub odbioru NEN 1010 należy ustalić: czy istnieje ważny protokół badań lub certyfikat IEC 61439 od producenta/montażysty („część produktowa”) oraz czy rozdzielnica została prawidłowo zastosowana w konkretnej instalacji („część instalacyjna”) — oba pytania są potrzebne do pełnej oceny, a pozytywna odpowiedź na jedno z nich nic nie mówi o drugim.

Częste błędy

1. Interpretowanie ważnego certyfikatu IEC 61439 jako dowodu zgodności całej instalacji z NEN 1010 — certyfikat obejmuje tylko samą rozdzielnicę, a nie jej zastosowanie w konkretnej instalacji.
2. Brak żądania protokołu badań IEC 61439 dla samodzielnie zbudowanej lub starszej rozdzielnicy — bez tego protokołu (lub równoważnego obliczenia) nie wykazano, że obudowa wytrzymuje określony prąd zwarciowy i przyrost temperatury.
3. Brak sprawdzenia umownego prądu zwarciowego rozdzielnicy względem rzeczywistego Ikmax w miejscu instalacji — prawidłowo wyprodukowana obudowa może być mimo to niedostatecznie dobrana do konkretnego przyłącza o wysokim poziomie zwarciowym.

Powiązane

• Rozdzielnice i selektywność
• Pytania rachunkowe — prąd zwarciowy i spadek napięcia
• Systemy szynoprzewodowe