Gaśnice do instalacji elektrycznych — nie ma osobnej "klasy pożaru E", ale jest osobne badanie napięciowe

Przewodnik o łuku elektrycznym wspomina krótko, że przy pożarze spowodowanym usterką elektryczną należy używać wyłącznie gaśnicy CO₂ lub proszkowej. Ten artykuł wyjaśnia dokładniej, dlaczego tak jest, oraz różnicę między klasą pożaru gaśnicy a osobną oceną przydatności do stosowania na instalacjach, które mogą nadal być pod napięciem.

Oficjalnej "klasy pożaru E" dla elektryczności nie ma

Norma EN 2 (Klasyfikacja pożarów) definiuje klasy A (ciała stałe), B (ciecze), C (gazy), D (metale) i F (tłuszcze/oleje kuchenne). Nie ma klasy E dla pożarów elektrycznych: europejskie uzasadnienie jest takie, że elektryczność jest źródłem zapłonu, a nie substancją palną samą w sobie — płonący materiał (np. plastikowa izolacja kabla) należy już do klasy A. Na niektórych starszych gaśnicach oraz w niektórych pozaeuropejskich klasyfikacjach pojawia się symbol błyskawicy, ale nie jest to oficjalna klasa pożaru EN 2 i nie wolno go tak odczytywać.

Uwaga: symbol błyskawicy na gaśnicy nie mówi więc niczego o tym, "jaki pożar" gasi — to nadal klasa A/B/C/D/F — wskazuje natomiast, czy gaśnicę wolno bezpiecznie stosować gdy instalacja może nadal być pod napięciem.

Osobne badanie dielektryczne przydatności

Oprócz zwykłego dopuszczenia typu według klasy pożaru, gaśnice, które mają być przydatne do stosowania na instalacjach mogących być pod napięciem, przechodzą osobne badanie dielektryczne, wykazujące, że operator nie może otrzymać niebezpiecznego prądu z powrotem przez strumień środka gaśniczego przy danym napięciu i odległości badania. Ma to bezpośredni wpływ na dobór gaśnicy:

Gaśnice CO₂ i proszkowe są z natury nieprzewodzące i ogólnie uznawane za bezpieczne do stosowania na instalacjach elektrycznych, pod warunkiem zachowania właściwej odległości.
Gaśnice wodne i pianowe w podstawowej wersji są przewodzące i dlatego nie są automatycznie przydatne do stosowania na instalacji, która może nadal być pod napięciem — stosować można wyłącznie wersję wyraźnie zbadaną dielektrycznie i certyfikowaną do tego celu (rozpoznawalną po oznaczeniu na tabliczce znamionowej gaśnicy, a nie po piktogramie).

Co dokładnie określa EN 3-7

Dielektryczną przydatność gaśnicy przenośnej bada się według EN 3-7. Gaśnice, które przejdą próbę, mogą być oznaczone jako przydatne do gaszenia instalacji pod napięciem do 1000 V z odległości co najmniej 1 metra (zwykłe oznaczenie „1000 V / 1 m”). Ograniczenia:

wartość dotyczy niskiego napięcia; przy średnim lub wysokim napięciu nie gasi się gaśnicą przenośną — odłącza się zasilanie albo czeka na straż pożarną;
to oznaczenie producenta po badaniach, a nie ogólna cecha środka gaśniczego — sprawdź tabliczkę i dokumentację;
odległość 1 m trzeba faktycznie zachować podczas gaszenia; przy źródle DC (PV, akumulator), którego nie da się wyłączyć, instalacja pozostaje pod napięciem także po „wyłączeniu”.

(Nie mylić z IEC 61243: to norma dotycząca wskaźników napięcia, nie gaśnic.)

Pożary akumulatorów litowo-jonowych to osobny przypadek

Pożar akumulatora litowo-jonowego (magazyn energii, UPS, e-rower, EV) nie jest zwykłym pożarem: wskutek ucieczki termicznej ogniwo może samo się dalej nagrzewać, zapalić się ponownie po godzinach i uwalniać toksyczne gazy (m.in. fluorowodór). Zwykła gaśnica proszkowa lub CO₂ zbija płomień, ale nie chłodzi ogniwa. Służy do tego EN 3-11 — dodatkowe wymagania i badania ponad EN 3-7 dla gaśnic przydatnych do pożarów małych akumulatorów Li-ion (do ok. 600 Wh, np. akumulator roweru elektrycznego lub laptopa). Przy większym akumulatorze (kontener, szafa, pomieszczenie UPS): opuść pomieszczenie, zamknij drzwi, zadzwoń pod 112, nie gaś gaśnicą przenośną i podaj straży typ akumulatora. Zob. też przewodniki o BMS litowym i UPS.

Znaczenie praktyczne

Przy tworzeniu planu środków gaśniczych dla pomieszczenia z instalacjami elektrycznymi (rozdzielnia, serwerownia, hala maszyn) należy wyraźnie ustalić, czy dostępne gaśnice są dopuszczone do stosowania na częściach czynnych — jest to odrębne od zwykłej przydatności według klasy pożaru (A/B/C/D/F) podanej na etykiecie gaśnicy. Gaśnica doskonale nadająca się do pożaru klasy A nie staje się automatycznie bezpieczna do stosowania na płonącej, potencjalnie będącej pod napięciem rozdzielnicy.

Częste błędy

Uznawanie naklejki "przystosowana do urządzeń elektrycznych" za oficjalną klasę pożaru EN 2 — to osobna ocena przydatności napięciowej, a nie klasa pożaru E.
Umieszczanie gaśnicy wodnej lub pianowej przy rozdzielnicy bez sprawdzenia, czy jest ona specjalnie zbadana dielektrycznie i certyfikowana do stosowania na instalacjach pod napięciem.
Otwieranie płonącej rozdzielnicy bezpośrednio w celu gaszenia — jak opisano również w przewodniku o łuku elektrycznym, łuk może ponownie się zapalić przy otwarciu na skutek nagłego dopływu tlenu, niezależnie od użytego środka gaśniczego.

Gaśnice do instalacji elektrycznych — nie ma osobnej "klasy pożaru E", ale jest osobne badanie napięciowe