Klasa ochronności I, II i III — IEC 61140

Podczas kontroli NEN 3140 sprzętu przenośnego i podłączanego (narzędzia, przedłużacze, urządzenia) klasa ochronności urządzenia decyduje o tym, czego inspektor może oczekiwać w zakresie uziemienia, izolacji i wykonania wtyczki. IEC 61140 ("Ochrona przed porażeniem prądem elektrycznym — wspólne aspekty instalacji i wyposażenia") definiuje trzy klasy.

Klasa I — uziemiona obudowa

W urządzeniach klasy I ochrona podstawowa polega na izolacji podstawowej części czynnych, uzupełnionej połączeniem wszystkich dostępnych części przewodzących (obudowy) z przewodem ochronnym (PE) poprzez wtyczkę. Jeśli przewodnik czynny w wyniku uszkodzenia izolacji dotknie obudowy, połączenie z uziemieniem (wraz z zabezpieczeniem nadprądowym/różnicowoprądowym instalacji) powoduje wyłączenie. Urządzenia klasy I mają dlatego zawsze uziemioną wtyczkę (ze stykami uziemiającymi lub bolcem uziemiającym).

Klasa II — podwójna lub wzmocniona izolacja

Urządzenia klasy II nie wymagają połączenia z uziemieniem: ochrona opiera się wyłącznie na podwójnej izolacji (izolacja podstawowa + izolacja dodatkowa) lub izolacji wzmocnionej (jeden system izolacji o poziomie ochrony równoważnym izolacji podwójnej), tak że pojedyncze uszkodzenie izolacji nie może doprowadzić do niebezpiecznego napięcia dotykowego na obudowie. Urządzenia klasy II rozpoznaje się po symbolu podwójnego kwadratu (⧈) i nie mają styku uziemiającego we wtyczce — urządzenie klasy II z uziemioną wtyczką wskazuje na nieprawidłowo zamontowaną lub wymienioną wtyczkę.

Klasa III — SELV/PELV, napięcie bardzo niskie

Urządzenia klasy III są zasilane bezpiecznym napięciem bardzo niskim (SELV lub PELV, zwykle nieprzekraczającym 50V AC lub 120V DC), na tyle niskim, że niebezpieczne napięcie dotykowe nie może wystąpić przy pojedynczym uszkodzeniu. Przykładami są lampy przenośne niskiego napięcia zasilane z transformatora separacyjnego lub narzędzia ręczne zasilane akumulatorowo.

Dlaczego jest to istotne podczas kontroli NEN 3140

Klasa ochronności decyduje, jaki pomiar/kontrola są istotne:

• Dla klasy I do pomiarów standardowych należy ciągłość PE (pomiar ciągłości połączenia z uziemieniem).
• Dla klasy II pomiar ciągłości PE nie ma zastosowania (nie ma połączenia z uziemieniem) — tu nacisk kładzie się na kontrolę wzrokową obudowy/izolacji oraz symbolu klasy II.
• Dla klasy III samo napięcie zasilania jest już tak niskie, że wiele standardowych pomiarów NEN 3140 (rezystancja izolacji wobec sieci, ciągłość PE) nie ma zastosowania w tej samej formie.

Uwaga: dokładna procedura pomiarowa i granice dla poszczególnych klas ochronności wynikają z odpowiednich instrukcji pomiarowych NEN 3140 dla danego typu urządzenia — ten artykuł podaje jedynie zasadę klasyfikacji, a nie pełną procedurę pomiarową.

Częste błędy

1. Zamontowanie uziemionej wtyczki w urządzeniu klasy II (na przykład przy wymianie uszkodzonego przewodu/wtyczki) — nie łamie to koniecznie samej zasady klasy II, ale wprowadza w błąd i może prowadzić do błędnego (zbędnego) pomiaru ciągłości PE podczas kontroli.
2. Pomiar ciągłości PE na urządzeniu klasy II i wniosek, że "nie przeszło" pomiaru z powodu braku połączenia z uziemieniem — pomiar ten po prostu nie ma tu zastosowania.
3. Mylenie klasy III (SELV/PELV) z "zawsze bezpieczne, kontrola niepotrzebna" — nawet przy napięciu bardzo niskim istotne pozostają ogólne aspekty bezpieczeństwa (uszkodzenia mechaniczne przewodów, właściwe źródło zasilania).

Powiązane

• Inspekcja NEN 3140 — co, jak często, przez kogo
• Przyrządy pomiarowe i kategorie CAT