Flikker (spanningsfluctuaties) — NEN-EN 50160

Een teeltbedrijf met assimilatiebelichting die via dimmers of frequente aan/uit-schakelingen wordt aangestuurd, of met lasapparatuur en grote motoren die vaak opstarten, kan zichtbare lichtflikkering in het net veroorzaken. NEN-EN 50160 ("Spanningskarakteristieken van elektriciteit geleverd door openbare elektriciteitsnetten") stelt hieraan een kwaliteitsgrens, los van de eisen aan harmonischen/THD (zie de harmonischen-en-THD-gids) en spanningsonbalans (zie de spanningsonbalans-gids).

Wat flikker is

Flikker (voltage fluctuation / flicker) ontstaat door snelle, herhaalde kleine variaties in de spanningsamplitude — vaak veroorzaakt door belastingen die met een wisselend vermogen schakelen (lasapparaten, motoren met frequente start/stop, dimmers, grote compressoren). Het menselijk oog is gevoelig voor de resulterende variatie in lichtintensiteit van gloei- en sommige LED-verlichting, wat als hinderlijk "flikkeren" wordt waargenomen.

De meetgrootheden: Pst en Plt

Flikkerhinder wordt uitgedrukt in twee grootheden:

• Pst (short-term severity) — gemeten over een periode van 10 minuten.
• Plt (long-term severity) — samengesteld uit twaalf opeenvolgende Pst-waarden, gemeten over 2 uur.

De norm-eis

NEN-EN 50160 stelt onder normale bedrijfsomstandigheden een grens aan de langetermijnflikkerhinder Plt: deze mag gedurende 95% van een week niet hoger zijn dan 1. De norm geeft geen aparte limietwaarde voor de kortetermijngrootheid Pst zelf — Plt geldt als de representatieve indicator voor conformiteit.

Oorzaken en praktische relevantie

• Booglassen — sterk fluctuerend vermogen tijdens het lasproces.
• Frequent startende grote motoren/compressoren (bijvoorbeeld koel- of klimaatinstallaties met veel start/stop-cycli).
• Dimmers en fasedimming-gestuurde assimilatiebelichting — afhankelijk van het dimprincipe kan dit meetbare flikker introduceren.

Let op: of een specifieke belasting daadwerkelijk tot een Plt-overschrijding leidt, hangt af van het vermogen van de belasting ten opzichte van de kortsluitvermogen van het net op dat aansluitpunt — dit moet per situatie gemeten/berekend worden, niet aangenomen op basis van het type belasting alleen.

Verschil met THD en spanningsonbalans

Flikker, harmonischen (THD) en spanningsonbalans zijn drie afzonderlijke NEN-EN 50160-kwaliteitscriteria die elk een ander verschijnsel meten: flikker gaat over snelle amplitudevariatie (waargenomen als lichtflikkering), THD over vervorming van de spanningsgolfvorm, en onbalans over asymmetrie tussen de drie fasen. Een installatie kan op één criterium binnen de norm vallen en op een ander criterium problemen geven.

Veelgemaakte fouten

1. Zichtbaar lichtflikkeren toeschrijven aan een defecte armatuur of dimmer zonder te controleren of de oorzaak in de netvoeding zelf ligt (bijvoorbeeld een andere belasting op dezelfde groep/aansluiting die de spanning laat fluctueren).
2. Flikker verwarren met spanningsonbalans of THD — het zijn drie losse metingen met eigen oorzaken en eigen oplossingen.
3. Aannemen dat elke snel schakelende belasting per definitie een Plt-overschrijding veroorzaakt — de daadwerkelijke impact hangt af van de verhouding tussen het belastingsvermogen en de netsterkte op dat punt.

Gerelateerd

• Harmonischen en THD
• Spanningsonbalans in driefasige netten