Geleidende ruimtes met beperkte bewegingsvrijheid (§706) — werken in tanks en ketels

De LOTO-gids behandelt hoe een installatie spanningsloos wordt gemaakt vóór werkzaamheden. §706 (gebaseerd op IEC 60364-7-706) behandelt een ander aspect: welke voedingsspanning voor draagbaar gereedschap en verlichting is toegestaan zodra iemand daadwerkelijk binnenin een metalen tank, ketel, silo of vergelijkbare besloten geleidende ruimte werkt.

Wat een "geleidende ruimte met beperkte bewegingsvrijheid" is

De norm omschrijft dit als een ruimte die overwegend bestaat uit metalen of andere geleidende omringende delen, waarbij een persoon met een groot deel van zijn lichaam in contact staat (of kan komen) met die geleidende omgeving, en waar de mogelijkheid om dat contact snel te onderbreken beperkt is — denk aan de binnenzijde van een stalen ketel, tank, silo of vergelijkbare metalen behuizing waarin iemand zich fysiek bevindt tijdens inspectie, reiniging of onderhoud.

Let op: dit is een fundamenteel andere risicocategorie dan een ATEX-explosiegevaarlijke zone (zie de atex-explosiegevaar-gids) — hier gaat het om het risico van elektrische schok door volledig lichaamscontact met een geleidende omgeving, niet om een explosieve atmosfeer. Beide risico's kunnen in dezelfde ruimte tegelijk spelen, maar vragen om aparte beoordelingen.

De kernmaatregel: de veiligheidsbron staat buiten de ruimte

Voor draagbaar gereedschap en handlampen die binnen zo'n ruimte worden gebruikt, is een gewoon rechtstreeks stopcontact op het net niet toegestaan. In plaats daarvan geldt:

• Voeding via SELV of PELV, waarbij de veiligheidstransformator of -bron zich buiten de geleidende ruimte bevindt — niet ín de tank of ketel zelf.
• Voor apparatuur die deze extra-lage spanning niet kan gebruiken, een veiligheidsscheidingstransformator (volgens de daarvoor bedoelde productnorm) die eveneens buiten de ruimte is opgesteld, met slechts één aangesloten toestel per scheidingscircuit.
• Een gewoon 230V-stopcontact en een rechtstreeks op het net aangesloten handlamp of handgereedschap horen niet thuis in de ruimte zelf.

Let op: dit artikel geeft het principe. De exacte toegestane spanningswaarden, de eisen aan de transformator en de precieze afbakening van wat als "beperkte bewegingsvrijheid" geldt, volgen uit de volledige norm en moeten per situatie worden beoordeeld.

Praktische relevantie

Bij onderhoud, inspectie of reiniging aan de binnenzijde van een stalen tank, ketel, silo of vergelijkbare metalen ruimte (bijvoorbeeld in de voedingsmiddelenindustrie, bij stoomketels of opslagtanks) moet vooraf worden vastgesteld welke voedingsspanning voor verlichting en handgereedschap wordt gebruikt, en — cruciaal — waar de veiligheidstransformator wordt opgesteld: buiten de ruimte, niet erin. Dit is een aparte controle naast de reguliere LOTO-procedure voor de installatie waaraan wordt gewerkt.

Veelgemaakte fouten

1. Een gewone 230V-verlengsnoer en handlamp mee de tank in nemen — niet toegestaan in een geleidende ruimte met beperkte bewegingsvrijheid.
2. De veiligheidstransformator zelf in de tank of ketel neerzetten — de bron moet juist buiten de ruimte staan; anders vervalt het beoogde beschermingsniveau.
3. §706 verwarren met een ATEX-explosiezone-beoordeling — het gaat hier om elektrische-schokrisico door lichaamscontact met een geleidende omgeving, een andere risicocategorie dan explosiegevaar, ook al kunnen beide in dezelfde ruimte samenvallen.

Gerelateerd

• LOTO — 5 stappen
• ATEX & explosiegevaar
• §414 — SELV, PELV en FELV