Odległość widzenia znaków ewakuacyjnych — współczynnik Z (100/200) normy NEN-EN 1838

Przewodnik o §560 — oświetlenie awaryjne omawia minimalne natężenie oświetlenia samej drogi ewakuacyjnej (1 luks na całej szerokości) oraz przejście od wycofanego znaku NEN 6088 do NEN-EN-ISO 7010. Ten artykuł omawia odrębny, często pomijany wymóg z tej samej normy: jak daleko sam znak ewakuacyjny musi być nadal rozpoznawalny i jak oblicza się tę odległość.

Wzór: d = h × Z

NEN-EN 1838 podaje następującą zależność dla maksymalnej odległości widzenia oświetlonego znaku ewakuacyjnego (znaku bezpieczeństwa, np. piktogramu biegnącej postaci NEN-EN-ISO 7010 w kierunku drzwi):

d = h × Z

• d to maksymalna odległość (w metrach), z której znak musi być nadal wyraźnie rozpoznawalny.
• h to wysokość samego piktogramu (w metrach) — czyli wysokość przedstawionego symbolu, a nie wysokość całego znaku łącznie z ramką czy dodatkowym tekstem.
• Z to współczynnik zależny od rodzaju oświetlenia znaku.

Współczynnik Z: oświetlenie zewnętrzne kontra wewnętrzne

• Z = 200 dla znaku oświetlanego zewnętrznie (podświetlanego z przodu): piktogram jest oświetlany z zewnątrz przez osobne źródło światła, np. oprawę skierowaną na znak.
• Z = 100 dla znaku podświetlanego wewnętrznie (od tyłu): piktogram jest sam oświetlony od wewnątrz, np. skrzynka świetlna ze świecącym piktogramem.

Przy tej samej wysokości piktogramu znak podświetlany wewnętrznie ma więc połowę maksymalnej odległości widzenia znaku oświetlanego zewnętrznie — norma zakłada, że podświetlenie wewnętrzne zazwyczaj daje niższy stosunek kontrastu/luminancji niż celowane oświetlenie zewnętrzne, i kompensuje to niższym współczynnikiem.

Dlaczego to odrębny wymóg, niezależny od natężenia 1 luksa

Ogólny wymóg natężenia oświetlenia z §560 (minimum 1 luks na całej szerokości drogi ewakuacyjnej, zob. przewodnik §560) opisuje, jak dobrze musi być oświetlona sama podłoga i droga, aby można było bezpiecznie iść. Wzór ze współczynnikiem Z dotyczy zupełnie innego pytania: z jakiej odległości ktoś jest jeszcze w stanie rozpoznać znak, aby ustalić właściwy kierunek ewakuacji. Droga ewakuacyjna może spełniać wymóg 1 luksa, podczas gdy jej znaki są zbyt małe dla długości drogi, albo odwrotnie. Oba wymogi należy sprawdzać osobno.

Praktyczny przykład obliczeniowy

Dla znaku ewakuacyjnego o wysokości symbolu h = 0,15 m (15 cm, typowy rozmiar znaku nad drzwiami):

• Oświetlenie zewnętrzne (Z = 200): d = 0,15 × 200 = 30 m maksymalnej odległości widzenia.
• Oświetlenie wewnętrzne (Z = 100): d = 0,15 × 100 = 15 m maksymalnej odległości widzenia.

W długim, prostym korytarzu o długości np. 40 metrów bez zmiany kierunku pojedynczy znak podświetlany wewnętrznie o wysokości symbolu 15 cm na początku korytarza jest więc niewystarczający: w połowie korytarza (20 m) droga przemieszczania się wykracza już poza odległość widzenia 15 m. Należy więc zastosować większy piktogram albo umieścić dodatkowe, pośrednie znaki, aby odległość do kolejnego widocznego znaku pozostała w obliczonej granicy.

Znaczenie praktyczne

Przy projektowaniu lub ocenie oznakowania drogi ewakuacyjnej w długim korytarzu, dużym magazynie lub budynku z wieloma zmianami kierunku rozmiar znaku (oraz jego rodzaj oświetlenia — wewnętrzne czy zewnętrzne) musi być dopasowany do rzeczywistej długości przemieszczania się między dwoma kolejnymi punktami widoczności — a nie automatycznie najmniejszy, najtańszy rozmiar standardowy. Podczas kontroli NEN 3140 lub budowlanej warto sprawdzić, czy zastosowany rozmiar znaku i rodzaj oświetlenia rzeczywiście odpowiadają długości danej drogi ewakuacyjnej.

Typowe błędy

1. Założenie, że wymóg natężenia oświetlenia 1 luksa z §560 reguluje także widoczność samych znaków — to dwa odrębne wymogi w ramach tej samej normy.
2. Stosowanie tego samego rozmiaru znaku niezależnie od długości drogi ewakuacyjnej — długi, prosty korytarz wymaga większego znaku lub dodatkowych znaków pośrednich w porównaniu z krótkim korytarzem.
3. Mieszanie znaków oświetlanych zewnętrznie i wewnętrznie przy obliczaniu odległości widzenia — współczynnik Z różni się dwukrotnie (200 wobec 100) między obydwoma typami.
4. Wpisywanie jako „h” wysokości całego znaku (łącznie z ramką lub linią tekstu) zamiast wyłącznie wysokości samego symbolu piktogramu, co prowadzi do zbyt optymistycznej odległości widzenia.

Powiązane

• §560 — Oświetlenie awaryjne i oświetlenie dróg ewakuacyjnych
• Bateria centralna (CBS) kontra oprawy autonomiczne
• Oprawy oświetlenia awaryjnego — autonomia
• Oświetlenie stanowiska pracy — NEN-EN 12464-1