Groepsbelastingstroom vervangt gelijktijdigheidsfactor — dimensionering van hoofdleiding en verdeler

De kabeldoorsnede-stroombelastbaarheid-gids behandelt hoe je de kabeldoorsnede van één circuit bepaalt op basis van de stroom die dát circuit moet voeren. Dit artikel behandelt een vraag die daaraan voorafgaat: hoeveel van de opgetelde nominale stroom van alle aangesloten eindgroepen een hoofdleiding of verdeler daadwerkelijk gelijktijdig moet kunnen voeren.

Het oude begrip: gelijktijdigheidsfactor

Niet alle eindgroepen van een installatie trekken hun volle nominale stroom op hetzelfde moment — een keukengroep, een groep wandcontact­ dozen en een verlichtingsgroep bereiken zelden gelijktijdig hun piek. De gelijktijdigheidsfactor (ook diversiteitsfactor) was het traditionele middel om hiermee rekening te houden bij het dimensioneren van een hoofdleiding of verdeler: een getal tussen 0 en 1 waarmee de opgetelde nominale stroom van alle groepen werd vermenigvuldigd om tot een realistischer ontwerpstroom te komen. Voor gebouwinstallaties werd traditioneel vaak een factor van rond de 0,6 (60%) gehanteerd, voor industriële installaties eerder rond de 0,8 (80%).

Het nieuwe begrip: groepsbelastingstroom (Ing)

NEN-EN-IEC 61439-1 en -2 (derde editie, delen 1 en 2 gepubliceerd in mei 2021) vervangen de rekenstap met de gelijktijdigheidsfactor door een direct op te geven waarde: de groepsbelastingstroom (Ing, "group rated current"). In plaats van dat de installateur zelf een gelijktijdigheidsfactor moet inschatten en toepassen, moet de fabrikant van de verdeelinrichting de groepsbelastingstroom per groep direct als stroomwaarde specificeren — berekend als:

Ing = gelijktijdigheidsfactor × Inc

(waarbij Inc de nominale stroom van de individuele eindgroep is). Het onderliggende principe (niet elke groep trekt tegelijk zijn volle stroom) blijft dus hetzelfde; wat verandert is dát de fabrikant een concrete stroomwaarde per groep opgeeft, in plaats van dat de installateur zelf een generieke factor toepast.

Waarom de oude 60%-vuistregel niet meer volstaat

De aanleiding voor deze wijziging ligt in de energietransitie:

• NEN 1010 §722 (laadvoorzieningen voor elektrische voertuigen) schrijft voor de meeste situaties een gelijktijdigheidsfactor van 1 (100%) voor, tenzij een gevalideerd lastmanagementsysteem een lagere, aantoonbare gelijktijdigheid rechtvaardigt — zie de laadpleinen-dynamische-lastbalancering-gids voor hoe dat lastmanagement er in de praktijk uitziet.
• PV-installaties hanteren volgens de nieuwe NEN-EN-IEC 61439-2 eveneens standaard een gelijktijdigheidsfactor van 100% als uitgangspunt.
• De combinatie van laadpunten, warmtepompen en PV-omvormers in één woning of bedrijfspand duwt de werkelijke gelijktijdige belasting van een moderne installatie ver boven het niveau waarvoor de traditionele 60%-vuistregel (gebaseerd op praktijk zonder deze belastingen) ooit is vastgesteld.

Let op: dit is geen aanscherping "voor de zekerheid", maar een erkenning dat de oude 60%-aanname voor een deel van de hedendaagse installaties (met laadpunten, warmtepompen of PV) simpelweg niet meer overeenkomt met het werkelijke gelijktijdige stroomgebruik.

Praktische relevantie

Bij het laten samenstellen of specificeren van een verdeelinrichting (groepenkast, hoofdverdeler) moet expliciet worden nagevraagd welke groepsbelastingstroom (Ing) de fabrikant voor de betreffende combinatie van groepen hanteert — niet worden teruggevallen op de oude 60%-vuistregel uit het geheugen, zeker niet zodra laadpunten, een warmtepomp of een PV-omvormer onderdeel van de installatie zijn. Voor dié belastingen geldt in de regel het volledige (100%) aandeel, niet een gereduceerd aandeel.

Veelgemaakte fouten

1. De traditionele 60%-vuistregel toepassen op een installatie met laadpunten, een warmtepomp of PV — deze belastingen vereisen volgens de huidige norm doorgaans een gelijktijdigheidsfactor van 100%, niet 60%.
2. Zelf een gelijktijdigheidsfactor inschatten in plaats van de opgegeven groepsbelastingstroom (Ing) van de paneelbouwer/fabrikant op te vragen — de norm verschuift deze verantwoordelijkheid expliciet naar de fabrikant van de verdeelinrichting.
3. "Groepsbelastingstroom" en "gelijktijdigheidsfactor" als twee losse, optelbare correcties behandelen — Ing is de directe opvolger van (en vervangt) de rekenstap met de gelijktijdigheidsfactor, geen aanvullende correctie erbovenop.

Gerelateerd

• Kabeldoorsnede & stroombelastbaarheid
• Laadpleinen — dynamische lastbalancering
• §722 — EV-laadinstallaties