Eerste hulp bij elektrische ongevallen — redding en reanimatie

De vlamboog-gids en de werken-onder-spanning-gids behandelen hoe een elektrisch ongeval kan ontstaan en hoe dat wordt voorkomen. Dit artikel behandelt wat te doen als preventie toch heeft gefaald: NEN-EN 50110-1 stelt expliciet de eis dat voldoende personen die aan of nabij een elektrische installatie werken, zijn opgeleid en geïnformeerd om passende eerste hulp te kunnen bieden bij elektrische schok en/of brandwonden, en dat de installatiebeheerder passende noodvoorzieningen (EHBO-middelen, alarmeringsprocedure) heeft georganiseerd voor het geval een elektrisch ongeval plaatsvindt.

Stap 1 — nooit zelf het slachtoffer aanraken vóórdat de bron veilig is

De meest voorkomende fatale fout bij een redding: een omstander pakt het slachtoffer vast terwijl dit nog stroom voert, en wordt zelf slachtoffer. De eerste stap is daarom altijd:

1. Schakel de installatie spanningsloos als dat direct mogelijk is (zie ook de LOTO-gids) — dit is verreweg de veiligste optie.
2. Is directe uitschakeling niet mogelijk, gebruik dan uitsluitend droog, niet-geleidend materiaal (een droge houten bezemsteel, een kunststof buis, een touw) om het slachtoffer van de stroombron te verwijderen — nooit een metalen voorwerp, en nooit met blote of vochtige handen.

Stap 2 — beoordelen en alarmeren

Zodra het slachtoffer veilig is losgekoppeld van de stroombron:

1. Controleer reactie en ademhaling.
2. Bel 112 (of de interne bedrijfshulpverlening/BHV-alarmering) — ook als het slachtoffer aanspreekbaar lijkt: elektrische schok kan vertraagde hartritmestoornissen veroorzaken die niet direct zichtbaar zijn.

Stap 3 — reanimatie bij geen ademhaling

Een elektrische schok kan een hartstilstand veroorzaken. Bij het ontbreken van (normale) ademhaling: start onmiddellijk reanimatie (30 borstcompressies : 2 beademingen) en zet, indien aanwezig, een AED in — volgens de instructies van de Nederlandse Reanimatieraad — en ga door tot professionele hulp arriveert of het slachtoffer bijkomt.

Stap 4 — brandwonden

Elektrische stroom kan zowel oppervlakkige als diepe inwendige brandwonden veroorzaken op de in- en uittredeplaats van de stroom, ook als de huid zelf weinig schade toont. Koel zichtbare brandwonden met lauw (niet ijskoud) stromend water gedurende 10–20 minuten en dek af met een steriel, niet-pluizend verband; laat elk elektrisch ongeval — ook zonder zichtbaar letsel — medisch beoordelen vanwege het risico op inwendig letsel dat niet direct zichtbaar is.

Let op: dit artikel vervangt geen BHV-/EHBO-opleiding of reanimatietraining. NEN 3140 zelf richt zich op het veilig werken aan installaties; de eis tot voldoende EHBO-getrainde personen en noodvoorzieningen komt uit NEN-EN 50110-1 en de Arbowet, en vraagt om een aparte, erkende BHV-/EHBO-opleiding met praktijkoefening.

Praktische relevantie

Op elke locatie waar aan of nabij elektrische installaties wordt gewerkt (een schakelkast, een verdeelinrichting, een werkplaats met frequentieomvormers) moet vooraf duidelijk zijn: wie is EHBO/BHV- opgeleid, waar bevindt zich de dichtstbijzijnde AED, en wat is de alarmeringsprocedure — dit is onderdeel van de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) van de werkplek, niet iets dat pas tijdens een ongeval wordt uitgezocht.

Veelgemaakte fouten

1. Het slachtoffer direct vastpakken zonder eerst de stroombron veilig te maken of niet-geleidend materiaal te gebruiken — de meest voorkomende oorzaak van een tweede slachtoffer bij een reddingspoging.
2. Alarmering uitstellen "omdat het slachtoffer er goed uitziet" — elektrische schok kan vertraagde hartritmestoornissen veroorzaken die pas na verloop van tijd optreden.
3. Geen vooraf georganiseerde EHBO-/AED-voorziening op een locatie waar aan elektrische installaties wordt gewerkt — NEN-EN 50110-1 stelt dit als expliciete eis aan de installatiebeheerder, niet als vrijblijvend advies.

Gerelateerd

• Vlamboog — risico, energie en bescherming
• Werken onder spanning
• LOTO — 5 stappen