Schrikdraadapparaten op agrarische bedrijven (§705) — waarom het apparaat zelf, niet alleen de bedrading, deel uitmaakt van de installatiebeoordeling

De [gids over agrarische en tuinbouwbedrijven (§705)](/guides/nen-1010/705-veestallen-agrarische-bedrijven) behandelt de algemene eisen die voor die ruimten gelden — aanvullende hoofdvereffening, verhoogde mechanische bescherming, enzovoort. Dit artikel zoomt in op een apparaat dat op vrijwel elk veehouderijbedrijf te vinden is en vaak over het hoofd wordt gezien bij een installatiebeoordeling: het schrikdraadapparaat (afrasteringsapparaat).

Twee gescheiden zaken: het apparaat en de voeding ervan

Een schrikdraadinstallatie kent in feite twee afzonderlijke delen, elk onderworpen aan een ander type eis:

1. Het apparaat zelf (het toestel dat de gepulseerde uitgang naar de afrasteringsdraad genereert) is een fabrieksmatig gebouwd toestel, en de elektrische veiligheid ervan wordt geregeld door de producteisennorm, IEC 60335-2-76 (huishoudelijke en soortgelijke elektrische apparaten — bijzondere eisen voor afrasteringsapparaten) — niet rechtstreeks door NEN 1010.
2. De vaste bedrading die het apparaat voedt — het stopcontact of het vaste aansluitpunt dat de netvoedingsingang van het apparaat voedt — is een normaal onderdeel van de elektrische installatie en wordt precies zo beoordeeld als elk ander circuit onder NEN 1010, inclusief de eisen van §705 voor de agrarische ruimte zelf.

Deze twee verwarren is de meest voorkomende fout: de gepulseerde uitgang naar de afrasteringsdraad is niet zelf bedraad volgens de gewone circuitregels van NEN 1010 (het is, per ontwerp, een pulssignaal met lage gemiddelde energie, geen normaal belastingscircuit) — terwijl de netvoeding naar het apparaat dat wel is.

Waarom de uitgang van het apparaat bewust wordt begrensd

IEC 60335-2-76 begrenst de maximale energie die per uitgangspuls wordt afgegeven, samen met de pulsherhalingsfrequentie en pulsduur, juist zodat een persoon of dier die de afrasteringsdraad kort aanraakt een scherpe, gedenkwaardige, maar niet gevaarlijke schok krijgt. Het doel van de afrastering is gedragsafschrikking, geen letsel.

Let op: de precieze toegestane energie-per-pulsgrens en de testcondities daarvan (bijvoorbeeld over welk bereik van belastingsweerstand de grens moet worden gehaald) zijn vastgelegd in IEC 60335-2-76 zelf en worden periodiek herzien door de norm; een concrete numerieke waarde moet altijd worden geverifieerd aan de hand van de actuele editie van die productnorm en aan de typegoedkeuring van het apparaat zelf, in plaats van aangenomen.

Waarom dit relevant is voor de installateur

Hoewel de interne uitgangscircuits van het apparaat door zijn eigen productnorm worden geregeld, blijven verschillende zaken nadrukkelijk binnen het bereik van een installatiebeoordeling onder NEN 1010 en §705:

• Het apparaat moet van een type zijn dat daadwerkelijk voldoet aan IEC 60335-2-76 — een installateur die een niet-conform of zelfgebouwd apparaat op de installatie aansluit, introduceert apparatuur die nooit tegen de relevante veiligheidseisen is beoordeeld.
• Het netvoedingscircuit naar het apparaat (stopcontact, kabel, overstroom- en, waar van toepassing, aardlekbeveiliging) moet voldoen aan de gewone eisen voor de agrarische ruimte volgens §705, precies zoals elk ander circuit daar.
• Het apparaat en de bedrading tussen het apparaat en de afrastering bevinden zich doorgaans in een omgeving blootgesteld aan weer en aan vee — de behuizingsklasse (IP-klasse) en mechanische bescherming van zowel het apparaat als de netvoeding moeten bij die omgeving passen.
• Het afrasteringscircuit zelf (de gepulseerde uitgangszijde) moet duidelijk gescheiden blijven van de eigen beschermingsaardregeling van de installatie en van al het metaalwerk dat is aangesloten op de hoofdvereffening — beide onbedoeld met elkaar in contact laten komen ondermijnt de bewuste energiebegrenzing van het apparaat.

Praktische relevantie

Bij het beoordelen van een agrarische installatie onder §705 volstaat het niet om alleen de zichtbare netbedrading naar het apparaat te controleren en verder te gaan — bevestig dat het apparaat zelf een typegekeurd toestel is onder IEC 60335-2-76 (zichtbaar op het typeplaatje/de markering), en beoordeel de netvoedingscircuit apart, precies zoals elk ander circuit op het bedrijf, inclusief de mechanische bescherming en behuizingsklasse passend bij een buitenlocatie met blootstelling aan vee.

Veelgemaakte fouten

1. Aannemen dat het gehele schrikdraadcircuit, inclusief de gepulseerde uitgang naar de afrasteringsdraad, moet voldoen aan de gewone circuitregels van NEN 1010 — de gepulseerde uitgang is bewust een ander soort circuit, geregeld door de eigen productnorm van het apparaat.
2. Een niet-typegekeurd of aangepast apparaat aansluiten op de installatie, zonder te verifiëren dat het daadwerkelijk voldoet aan IEC 60335-2-76 — dit introduceert opnieuw het letselrisico dat de energiegrens per puls van de norm juist wil voorkomen.
3. Het netvoedingscircuit naar het apparaat over het hoofd zien tijdens een §705-beoordeling, in de veronderstelling dat "het maar een schrikdraadapparaat is" — dat voedingscircuit is een normaal onderdeel van de installatie en moet aan dezelfde eisen voldoen als elk ander circuit in de agrarische ruimte.
4. Toestaan dat het afrasteringscircuit en de eigen aarding of hoofdvereffening van de installatie onbedoeld elektrisch contact maken — dit kan de ontworpen energie-per-pulsbegrenzing van het apparaat ondermijnen.

Gerelateerd

• Agrarische en tuinbouwbedrijven (§705)
• Hoofdvereffening — vreemd geleidende delen
• Aardelektrodes & funderingsaarder
• Dimensionering beschermingsgeleider