Bezpieczniki topikowe — systemy Diazed, Neozed i NH

Oprócz wyłączników instalacyjnych (MCB, zob. charakterystyki B/C/D) w starszych i przemysłowych instalacjach nadal regularnie spotyka się bezpieczniki topikowe. W praktyce niderlandzkiej dominują trzy systemy.

Diazed (system D)

Klasyczny system wkładek wkręcanych, rozpoznawalny po porcelanowej podstawie bezpiecznikowej z gwintem.

• Pierścień dopasowujący (passchroef): pierścień montowany przed wkładką topikową, który fizycznie uniemożliwia założenie wkładki o wyższym prądzie znamionowym niż przewidziano — sam pierścień dopasowujący stanowi więc pierwszą barierę przed nieprawidłową wymianą, niezależnie od wkładki.
• Numeracja podstawy bezpiecznikowej: powszechnie stosowane oznaczenie „25/16” oznacza podstawę bezpiecznikową na 25 A, w której poprzez pierścień dopasowujący dopuszczalna jest wkładka o maksymalnym prądzie 16 A.

Kod barwny wkładki Diazed:

Neozed (system D0)

Następca systemu Diazed: bardziej kompaktowy, nie wymaga osobnego pierścienia dopasowującego, ponieważ sama wkładka ma średnicę/kształt powiązane z prądem znamionowym, co fizycznie uniemożliwia nieprawidłowe założenie. Rozpoznawalny po oznaczeniu D01 (do 16 A) i D02 (do 63 A); dla wyższych prądów istnieje także D03 (do 100 A).

Wkładki nożowe NH (rozłącznik bezpiecznikowy)

Do wyższych mocy: płaskie wkładki ze stykami nożowymi, montowane w rozłączniku bezpiecznikowym (zwanym też rozłącznikiem nożowym). Powszechne w rozdzielnicach głównych i instalacjach przemysłowych o prądach do kilkuset amperów. Wymiana wkładki NH odbywa się specjalnym uchwytem — kleszczami do wkładek nożowych — (nigdy gołą ręką) i najlepiej przy odłączonym napięciu, po zdjęciu obciążenia (zob. też zasadę rozłącznik obciążeniowy / rozłącznik izolacyjny).

Ponieważ wyjmowanie wkładki nożowej niesie ryzyko łuku elektrycznego, obowiązuje przy tym wymagany zestaw ŚOI: rękawice izolacyjne klasy 00 (500 V) lub klasy 0 (1000 V), osłona twarzy/wizjer, odzież trudnopalna bez włókien syntetycznych oraz obuwie ochronne S3 — oprócz samych kleszczy do wkładek nożowych.

gG kontra aM — druga litera ma znaczenie

Na każdej wkładce topikowej, obok wartości prądu, znajduje się kod literowy opisujący jej charakterystykę wyzwalania:

• gG („general purpose”, ogólnego przeznaczenia) — chroni zarówno przed przeciążeniem, jak i zwarciem, odpowiednia do ogólnej ochrony kabli i linii.
• aM („accompagnement Moteur”, ochrona silnika) — chroni wyłącznie przed zwarciem i celowo reaguje wolno na przeciążenie, aby prąd rozruchowy silnika nie powodował niepotrzebnego przepalenia. Wkładkę aM należy zawsze łączyć z osobnym termicznym zabezpieczeniem silnika (wyłącznikiem silnikowym) zapewniającym ochronę przed przeciążeniem — sama wkładka aM nie chroni uzwojenia silnika przed długotrwałym przeciążeniem.

Nigdy nie myl tych dwóch typów: wkładka aM na przewodzie bez dodatkowego zabezpieczenia przeciążeniowego pozwala, by przeciążenie trwało bez przeszkód daleko powyżej prądu znamionowego.

Wyłącznik silnikowy (MBS) — czego nie robi wkładka aM

Wyłącznik silnikowy (MBS) to osobne urządzenie łączeniowe, zaprojektowane specjalnie do ochrony uzwojenia silnika przed przeciążeniem — dokładnie tę lukę, którą wkładka aM celowo pozostawia otwartą (zob. wyżej). Wyłącznik silnikowy łączy w jednym urządzeniu dwa zabezpieczenia:

• Element termiczny — nastawny, ręcznie kalibrowany pokrętłem, który ustawia się dokładnie na prąd znamionowy In z tabliczki znamionowej podłączonego silnika. Przy przeciążeniu MBS wyłącza się w czasie zależnym od jego klasy wyzwalania.
• Element magnetyczny — stałe, szybkie wyłączenie przy zwarciu, porównywalne z wyzwoleniem magnetycznym wyłącznika instalacyjnego.

Klasy wyzwalania (EN/IEC 60947-4-1) — zakres czasu, w którym MBS musi wyłączyć przy 7,2 × Ie, od stanu zimnego (klasa 10A ma taki sam czas maksymalny jak klasa 10, ale niższy czas minimalny — przeznaczona do zastosowań wymagających szybszej reakcji bez skracania maksymalnego czasu wyłączenia):

Wyłącznik silnikowy niemal zawsze jest łączony w układ rozruchu bezpośredniego (DOL): wkładki aM lub wyłącznik instalacyjny do zabezpieczenia zwarciowego, MBS do zabezpieczenia termicznego przed przeciążeniem oraz stycznik do faktycznego załączania i wyłączania silnika. Na egzaminie i w praktyce spotkasz tu takie marki jak Eaton (seria PKZM0) i Hager (seria K) — zasada (termiczny + magnetyczny, oddzielnie od zabezpieczenia zwarciowego) jest u każdego producenta taka sama.

Najczęściej popełniany błąd: ustawienie pokrętła MBS na wartość prądu bezpiecznika lub przewodu zamiast na In silnika. Zbyt wysoko ustawiony MBS nie chroni uzwojenia przed przeciążeniem; zbyt nisko ustawiony MBS w ogóle nie pozwala silnikowi się rozruszyć. Dlatego zawsze ustawiaj MBS na podstawie tabliczki znamionowej faktycznie podłączonego silnika — zob. też wymiana silnika, gdzie to ustawienie należy skontrolować ponownie przy każdej wymianie silnika.

Porównanie z wyłącznikami instalacyjnymi

Podobnie jak przy zamianie B16 na D16 (zob. charakterystyki B/C/D), dla bezpieczników topikowych obowiązuje ta sama zasada: prąd znamionowy i charakterystyka wyzwalania (gG/aM) wynikają z obliczeń projektowych obwodu. Zamiana wkładki na wyższą wartość lub inny typ bez ponownego przeliczenia zabezpieczenia przewodu i czasu wyłączenia stanowi zmianę instalacji, a nie zwykłą czynność konserwacyjną.