§536 — Rozdzielnice i selektywność między zabezpieczeniami

Selektywność (zwana też dyskryminacją) oznacza, że w razie usterki wyłącza się tylko zabezpieczenie znajdujące się najbliżej miejsca usterki — reszta instalacji pozostaje pod napięciem. Bez selektywności zwarcie w jednym obwodzie może czasem spowodować wyłączenie całej grupy głównej lub nawet całego budynku.

Uwaga na status: postanowienia dotyczące selektywności w §536 mają w Holandii charakter informacyjny, a nie obowiązkowy. NEN 1010 wymaga jednak (poprzez podział na obwody), aby instalacja była tak zaprojektowana, by usterka w jednym obwodzie nie pociągała za sobą niepotrzebnie innych obwodów — selektywność jest praktycznym wdrożeniem tego wymogu, a nie odrębnym wymogiem prawnym.

Dlaczego dzielić instalację na obwody?

Ogranicza skutki jednej usterki do jednej części instalacji.
Umożliwia konserwację jednego obwodu bez wyłączania reszty.
Ułatwia lokalizację usterki: wyłączony obwód od razu wskazuje obszar problemu.

Reguła 1,6:1 dla bezpieczników

Dla bezpieczników według NEN-EN-IEC 60269-1 tego samego typu (np. gG), o prądzie znamionowym ≥ 16 A, obowiązuje zasada: pełna selektywność między dwoma szeregowo połączonymi bezpiecznikami jest zagwarantowana, jeśli stosunek prądów znamionowych wynosi ≥ 1,6 : 1 (np. bezpiecznik 25 A umieszczony powyżej bezpiecznika 16 A).

W przypadku wyłączników nadprądowych (MCB) ta reguła nie ma bezpośredniego zastosowania — wyłączniki tego samego typu/marki należy sprawdzić na podstawie tabel selektywności producenta, zwłaszcza przy prądach zwarciowych. Większa różnica prądu między dwoma wyłącznikami zwiększa szansę na selektywność, lecz — inaczej niż w przypadku bezpieczników — nie gwarantuje jej automatycznie.

Rodzaje selektywności

Typ	Zasada działania
Selektywność prądowa	Zabezpieczenie nadrzędne ma wyższy prąd zadziałania — działa głównie przy niższych prądach usterki.
Selektywność czasowa	Zabezpieczenie nadrzędne wyłącza z opóźnieniem (zob. też selektywny RCD typu S, §531).
Selektywność energetyczna (I²t)	Oparta na energii przepuszczanej przez wkładki topikowe — bezpiecznik podrzędny przepala się, zanim zabezpieczenie nadrzędne przepuści energię powodującą uszkodzenie.
Selektywność pełna a częściowa	Pełna = selektywna aż do maksymalnego prądu zwarciowego; częściowa = selektywna do określonej wartości prądu, powyżej której wyłączają się oba zabezpieczenia.

Budowa rozdzielnicy grupowej

Praktyczne zasady rozmieszczenia, często spotykane w nowych budynkach mieszkalnych:

Co najmniej 2 wyłączniki różnicowoprądowe 30 mA, aby prąd upływu nie pozbawiał napięcia całego domu.
Maksymalnie 4 obwody końcowe na jeden RCD — reguła ograniczająca skumulowany prąd upływu (§531: musi pozostać poniżej 30 % I∆n) oraz „efekt domina” w razie usterki.
Wyłącznik główny przed wszystkimi obwodami, bezpośrednio dostępny.
Podział na obwody tak, aby podobne obciążenia (oświetlenie oddzielnie od gniazd wtyczkowych, kuchnia oddzielnie od reszty) nie powodowały niepotrzebnego rozprzestrzeniania się usterki na niepowiązane pomieszczenia.

Częste błędy

Łączenie wyłączników różnych marek przy założeniu, że są selektywne — tabele selektywności są specyficzne dla marki i typu i nigdy nie są po prostu wymienne.
Zbyt mało obwodów — dom z zaledwie 1 RCD dla całej instalacji nie ma żadnej selektywności: każdy prąd upływu wyłącza wszystko.
Mylenie selektywności przy przeciążeniu z selektywnością przy zwarciu — dwa wyłączniki mogą być selektywne przy niewielkim przeciążeniu, ale nie przy zwarciu blisko źródła.
Stosowanie reguły 1,6:1 do wyłączników nadprądowych zamiast wyłącznie do bezpieczników tego samego typu — prowadzi do fałszywego poczucia bezpieczeństwa.

Powiązane

§531 — Wyłączniki różnicowoprądowe (RCD): selektywny RCD typu S jako forma selektywności czasowej.
Charakterystyki wyłączników B/C/D: charakterystyki wyłączania wpływające na obliczenia selektywności.
Bezpieczniki topikowe: wartości I²t dla selektywności energetycznej.