§443 — Ochrona przepięciowa (SPD)

SPD (Surge Protective Device, ogranicznik przepięć) chroni instalację przed przejściowymi przepięciami pochodzenia atmosferycznego (wyładowanie piorunowe, także w oddaleniu) lub pochodzenia łączeniowego (na przykład wyłączanie dużych obciążeń indukcyjnych). Jest to inne zagrożenie niż to, przed którym chroni RCD (§531) — SPD nie reaguje na zwarcie doziemne, lecz ogranicza krótkotrwały skok napięcia w sieci.

Kiedy SPD jest obowiązkowy?

NEN 1010 §443 czyni ochronę przepięciową obowiązkową, gdy skutki przepięcia dotyczą:

Życia ludzkiego — na przykład służb ratunkowych, placówek medycznych.
Obiektów użyteczności publicznej i dziedzictwa — na przykład utraty danych w centrach danych, uszkodzenia zbiorów muzealnych.
Działalności komercyjnej lub przemysłowej — hotele, banki, przemysł.
Dużych grup ludzi — duże budynki biurowe, szkoły.

Ocena ryzyka wg §443.5

Jeśli instalacja nie kwalifikuje się automatycznie do powyższych kategorii, należy przeprowadzić ocenę ryzyka zgodnie z §443.5 — metodę obliczeniową z calculated risk level (CRL, obliczonym poziomem ryzyka), która określa, czy ochrona jest wymagana.

Ważne (zasada fail-safe): jeśli ta ocena ryzyka nie zostanie przeprowadzona, instalacja mimo braku obliczeń musi mimo to zostać wyposażona w ochronę przepięciową. Pominięcie oceny ryzyka nie jest więc sposobem na obejście wymogu — ma skutek odwrotny.

Typ 1, 2 i 3 (§534)

Wybór i rozmieszczenie typu SPD omówiono w §534, a instalatorzy często mylą to z §443 (pytaniem, czy SPD jest w ogóle potrzebny), podczas gdy §534 odpowiada na pytanie jaki typ i gdzie:

Typ	Chroni przed	Rozmieszczenie
Typ 1	Bezpośrednim wyładowaniem piorunowym (impuls prądowy o dużej amplitudzie, 10/350 µs)	Przy wejściu instalacji, często w połączeniu z systemem ochrony odgromowej (LPS) budynku.
Typ 2	Przepięciem indukowanym/pośrednim (8/20 µs)	W rozdzielnicy głównej — najczęstsze zastosowanie w budynkach mieszkalnych i małych obiektach komercyjnych.
Typ 3	Napięciem resztkowym w pobliżu wrażliwych urządzeń	Bezpośrednio przy chronionym urządzeniu, jako uzupełnienie typu 1 lub 2 zainstalowanego wyżej w instalacji — nigdy jako jedyna ochrona.

Kombinacja typu 1+2 (lub urządzenie kombinowane) jest powszechna w budynkach z własnym systemem ochrony odgromowej; sam typ 2 zwykle wystarcza przy zwykłym przyłączu sieciowym bez własnego LPS.

Przykład praktyczny — instalacja PV

W systemach fotowoltaicznych (§712) ochrona przepięciowa jest szczególnie istotna: długie trasy kabli DC na dachu zwiększają powierzchnię pętli indukowanej podczas pobliskiego wyładowania piorunowego. Zob. zalecenia dotyczące rozmieszczenia SPD typu 2 dla obwodów AC i DC w przewodniku PV.

Częste błędy

Mylenie ochrony przepięciowej z ochroną różnicowoprądową — RCD wykrywa prąd upływu do ziemi, a SPD ogranicza skok napięcia; te dwa urządzenia się nie zastępują.
Brak oceny ryzyka i brak SPD — ustawowym rozwiązaniem domyślnym przy braku oceny wg §443.5 jest właśnie montaż SPD, a nie odwrotnie.
Montaż wyłącznie typu 3 w adapterze gniazdka, przy założeniu, że zapewnia to wystarczającą ochronę całej instalacji — typ 3 działa tylko jako uzupełnienie, blisko urządzenia, po typie 1/2 zainstalowanym wyżej w instalacji.
Mylenie rozmieszczenia SPD (§534) z obowiązkiem zastosowania (§443) — instalator patrzący wyłącznie na §534 może nie zauważyć, że zastosowanie SPD było już obowiązkowe zgodnie z §443.

Powiązane

§531 — Wyłączniki różnicowoprądowe (RCD)
§712 — Systemy fotowoltaiczne (PV): rozmieszczenie SPD typu 2 AC/DC w instalacjach PV.