Aansluitklemmen vergeleken — veerklem versus schroefklem, en de toegankelijkheidseis voor aftakdozen

De adereindhulzen-krimpen-flexibele-geleiders-gids en de kabelschoenen-krimpverbindingen-gids behandelen hoe een geleiderend zelf wordt voorbereid. Dit artikel behandelt een net iets andere vraag: hoe twee of meer geleiders in een aftakdoos met elkaar worden verbonden, en welke eisen aan die verbinding zelf worden gesteld.

Veerklem (verenklem, Wago-type)

Een veerklem klemt de geleider vast met een constante veerkracht, niet met een aandraaimoment dat door de monteur wordt opgebracht. Dat levert een aantal praktische eigenschappen op:

• Zelfcorrigerend: de klemkracht past zich automatisch aan de daadwerkelijke geleiderdoorsnede aan en blijft ook bij trillingen of temperatuurwisselingen constant — er is geen aandraaimoment dat na verloop van tijd kan verzwakken.
• Gereedschapsloze montage bij hendeltype-uitvoeringen: de geleider wordt ingestoken en de hendel gesloten, zonder schroevendraaier.
• Geschikt voor massieve en (met een adereindhulls) flexibele geleiders, afhankelijk van het specifieke klemtype.
• Herbruikbaar: bij de meeste typen kan de geleider zonder schade aan de klem worden losgemaakt en opnieuw ingestoken.

Schroefklem (kroonsteen)

Een schroefklem klemt de geleider vast door een schroef die de geleider rechtstreeks of via een drukplaatje samendrukt. Dit principe is eenvoudig en wijdverspreid, maar kent een bekend faalmechanisme:

• Aandraaimoment-afhankelijk: te los aangedraaid geeft direct een te hoge overgangsweerstand; te vast aangedraaid kan de geleider beschadigen.
• Koudvloei van koper: koper vervormt onder een constante mechanische druk geleidelijk ("kruipt"), waardoor een correct aangedraaide schroefklem na verloop van tijd — vooral na herhaalde thermische cycli van opwarmen en afkoelen onder belasting — alsnog kan loszetten, zonder dat er iets zichtbaars is veranderd aan de buitenkant.

Let op: dit losraken door koudvloei is precies het mechanisme achter een van de meest voorkomende bevindingen bij thermografisch onderzoek (zie de thermografisch-onderzoek-gids) en bij contactweerstandsmeting (zie de contactweerstandsmeting-microohmmeter-gids): een verbinding die bij oplevering correct was, kan jaren later alsnog een verhoogde overgangsweerstand en warmteontwikkeling vertonen.

Vergelijking

Toegankelijkheidseis voor de aftakdoos

Onafhankelijk van het gekozen klemtype geldt een aanvullende eis: elke verbinding moet toegankelijk blijven voor inspectie, beproeving en onderhoud (§526.3), tenzij het gaat om een specifiek daarvoor gecertificeerd onderhoudsvrij verbindingssysteem dat is toegestaan om permanent ontoegankelijk te worden weggewerkt (bijvoorbeeld ingestort in beton of achter een dichte wandafwerking).

Voor een gewone aftakdoos met veerklemmen of schroefklemmen betekent dit in de praktijk: de doos zelf moet bereikbaar blijven, bijvoorbeeld via een afneembaar deksel of een inspectieluik — niet volledig ingepleisterd of achter een vaste plafondafwerking weggewerkt zonder toegangspunt.

Praktische relevantie

Bij het kiezen van een klemtype voor een specifieke toepassing spelen de verwachte belasting, de toegankelijkheid voor toekomstig onderhoud en het type geleider (massief of flexibel) een rol. Bij een periodieke NEN 3140-inspectie is een schroefklem-verbinding een logische plek om het aandraaimoment te controleren of, waar dat niet praktisch is, een contactweerstandsmeting of thermografische scan uit te voeren — juist omdat dit klemtype gevoelig is voor geleidelijk losraken zonder zichtbare aanleiding.

Veelgemaakte fouten

1. Een aftakdoos volledig ontoegankelijk wegwerken (bijvoorbeeld ingestort in beton) zonder een daarvoor gecertificeerd onderhoudsvrij verbindingssysteem te gebruiken.
2. Schroefklemmen nooit hercontroleren op aandraaimoment tijdens periodiek onderhoud — koudvloei is een sluipend proces dat pas zichtbaar wordt via warmteontwikkeling of een verhoogde overgangsweerstand.
3. Een veerklem gebruiken buiten de gespecificeerde doorsnede/stroomsterkte van het betreffende type.
4. Een massieve geleider in een klem steken die specifiek voor flexibele geleiders (met adereindhuls) is ontworpen, of omgekeerd, zonder de fabrikantspecificatie te controleren.

Gerelateerd

• Adereindhulzen krimpen — flexibele geleiders
• Contactweerstandsmeting met een micro-ohmmeter
• Thermografisch onderzoek