SIL versus Performance Level (PL) — welk kader voor welke veiligheidsfunctie

De iso13849-1-performance-levels-gids behandelt de PL-categorieën (a t/m e) en de architectuurcategorieën van ISO 13849-1 in detail. Dit artikel behandelt een andere, veelgestelde vraag die daarop volgt: wanneer gebruik je in plaats daarvan SIL (Safety Integrity Level, uit IEC 62061), en hoe verhouden de twee kaders zich tot elkaar?

Twee kaders voor dezelfde machineveiligheidsfunctie

• ISO 13849-1 (Performance Level, PL a–e): van toepassing op veiligheidsgerelateerde delen van besturingssystemen ongeacht de gebruikte technologie — mechanisch, hydraulisch, pneumatisch, elektrisch of elektronisch.
• IEC 62061 (Safety Integrity Level, SIL 1–3): de machinerie- toepassing van het bredere IEC 61508-kader, specifiek gericht op elektrische, elektronische en programmeerbare elektronische (E/E/PE) veiligheidsgerelateerde besturingssystemen — dus niet toepasbaar op een zuiver mechanische of hydraulische veiligheidsfunctie.

Beide normen zijn geharmoniseerd onder de Europese Machinerichtlijn (en de opvolgende Machineverordening (EU) 2023/1230), zodat een fabrikant een subsysteem dat volgens het ene kader is beoordeeld, kan combineren met een subsysteem dat volgens het andere kader is beoordeeld, binnen dezelfde machine.

De geharmoniseerde correspondentietabel

Let op: dit is een geharmoniseerde correspondentie, geen exacte wiskundige gelijkstelling — PL wordt berekend via de gemiddelde waarschijnlijkheid van een gevaarlijke fout per uur (PFH) in combinatie met de architectuurcategorie (B, 1–4), terwijl SIL via IEC 62061 een eigen PFH-bereik per niveau hanteert. De tabel is bedoeld om twee subsystemen die volgens verschillende kaders zijn beoordeeld, praktisch te kunnen combineren — niet om de onderliggende berekeningsmethoden onderling inwisselbaar te maken.

Welk kader kiezen

• Een zuiver mechanische, hydraulische of pneumatische veiligheidsfunctie (bijvoorbeeld een mechanisch geblokkeerde veiligheidsklep) kan alleen met PL/ISO 13849-1 worden beoordeeld — SIL/IEC 62061 is hiervoor niet van toepassing.
• Een complexe, programmeerbare elektronische veiligheidsfunctie (bijvoorbeeld een veiligheids-PLC die meerdere sensoren en actuatoren aanstuurt) wordt in de praktijk vaak via SIL/IEC 62061 beoordeeld, al is een beoordeling via ISO 13849-1 ook toegestaan voor E/E/PE-systemen.
• Een machine met gemengde technologie (bijvoorbeeld een mechanische noodstopknop in serie met een elektronische veiligheidsrelais) combineert vaak beide kaders: elk subsysteem wordt beoordeeld met het kader dat bij de eigen technologie past, en de resultaten worden via de correspondentietabel samengevoegd tot een totaalbeoordeling van de volledige veiligheidsfunctie.

Praktische relevantie

Bij het beoordelen van een veiligheidsfunctie (bijvoorbeeld de noodstopketen uit de noodstopcategorieën-gids) moet eerst worden vastgesteld welke technologie elk subsysteem gebruikt, voordat het juiste beoordelingskader (PL of SIL) wordt gekozen — en bij een combinatie van beide kaders binnen één veiligheidsfunctie, of de correspondentietabel correct is toegepast om tot een geldige totaalbeoordeling te komen.

Veelgemaakte fouten

1. SIL/IEC 62061 toepassen op een zuiver mechanische of hydraulische veiligheidsfunctie — dat kader is beperkt tot E/E/PE-systemen; ISO 13849-1 is hiervoor het enige toepasbare kader.
2. PL en SIL behandelen als exact dezelfde schaal — de correspondentietabel is een praktische harmonisatie, geen wiskundig identieke berekeningsmethode.
3. Bij gemengde technologie geen van beide kaders correct toepassen per subsysteem — elk subsysteem moet eerst afzonderlijk met het juiste kader worden beoordeeld vóórdat de resultaten worden gecombineerd.

Gerelateerd

• ISO 13849-1 — Performance Levels
• Noodstopcategorieën (IEC 60204-1 §9.2.2)
• Machineveiligheid (IEC 60204-1)