Deurvergrendeling en interlock-schakelaars — vier typen volgens ISO 14119

De gids over ISO 13849-1 performance levels behandelt hoe een veiligheidsfunctie wordt beoordeeld op betrouwbaarheid. Dit artikel behandelt een concreet type veiligheidscomponent waarmee die beoordeling in de praktijk vaak samenhangt: de interlock-schakelaar (positieschakelaar) op een beweegbare afscherming (deur, klep, hek), zoals geclassificeerd in ISO 14119.

Vier typen interlock-schakelaars

ISO 14119 onderscheidt vier hoofdtypen, oplopend in weerstand tegen opzettelijke omzeiling:

Coderingsniveaus

Voor gecodeerde actuatoren (type 2 en 4) definieert ISO 14119 drie coderingsniveaus, op basis van het aantal mogelijke code-variaties:

• Laag — 1 tot 9 codevariaties.
• Gemiddeld — 10 tot 1000 codevariaties.
• Hoog — meer dan 1000 codevariaties.

Hoe hoger het coderingsniveau, hoe kleiner de kans dat een willekeurige vervangende actuator (bijvoorbeeld uit een ander toestel van hetzelfde merk) de interlock per ongeluk of opzettelijk laat aanspreken. De risicobeoordeling van de machine bepaalt welk coderingsniveau vereist is: bij een hoog omzeilingsrisico (bijvoorbeeld wanneer omzeiling aantrekkelijk is om productieverlies te vermijden) is een laag coderingsniveau onvoldoende en is minimaal een gemiddeld of hoog niveau nodig.

Interlock versus vergrendeling (guard locking)

Een gewone interlock-schakelaar detecteert alleen of de afscherming open of dicht is en onderbreekt de gevaarlijke functie zodra de afscherming wordt geopend. Dat is onvoldoende wanneer de machine na het stopsignaal nog een nalooptijd heeft (uitlooptijd van een ronddraaiend onderdeel, resttrillingen) die langer is dan de tijd die iemand nodig heeft om na het openen van de afscherming daadwerkelijk bij het gevaar te komen. In dat geval is aanvullend een vergrendelingsfunctie (guard locking) nodig: de afscherming blijft mechanisch vergrendeld gesloten totdat het gevaar daadwerkelijk is opgeheven (bijvoorbeeld pas nadat de nullooptijd is verstreken), niet alleen totdat het stopcommando is gegeven.

Praktische relevantie

Bij het beoordelen of vervangen van een interlock-schakelaar op een machineafscherming is het van belang om te controleren welk type (1 t/m 4) en welk coderingsniveau aanwezig is, of dit overeenkomt met de uitkomst van de risicobeoordeling (zie ook de ISO 13849-1-gids voor het bijbehorende performance level), en — bij een relevante nalooptijd — of een aparte vergrendelingsfunctie aanwezig is naast de gewone interlock-detectie.

Veelgemaakte fouten

1. Een type 1 (ongecodeerde mechanische) interlock toepassen op een afscherming waarvan de risicobeoordeling een hoger coderingsniveau vereist — een eenvoudig voorwerp kan de schakelaar dan al simuleren.
2. Aannemen dat elke interlock ook vergrendelt — een gewone interlock zonder guard-locking-functie voorkomt niet dat de afscherming wordt geopend vóórdat een nalooptijd is verstreken.
3. Type 3 (contactloos, ongecodeerd) toepassen waar de risicobeoordeling omzeiling met een simpele magneet als reëel risico aanmerkt — dit type biedt daartegen geen bescherming.
4. De codering niet controleren bij vervanging van een defecte interlock-schakelaar door "een gelijkwaardig" exemplaar van een ander merk — bij lage of niet-matchende codering kan de vervangende actuator een andere effectieve codering hebben dan het origineel.

Gerelateerd

• ISO 13849-1 — performance levels
• Noodstopcategorieën (IEC 60204-1)
• Lichtschermen (ESPE) en veiligheidsafstand — IEC 61496
• Tweehandenbediening (ISO 13851)