Sterowanie oświetleniem DALI (IEC 62386)

DALI (Digital Addressable Lighting Interface) to znormalizowany cyfrowy protokół sterowania oświetleniem, zdefiniowany w serii norm IEC 62386. O ile klasyczna linia ściemniania 0-10V steruje wszystkimi podłączonymi statecznikami lub sterownikami LED jednocześnie i identycznie, DALI może adresować każde podłączone urządzenie indywidualnie za pomocą sygnału cyfrowego na wspólnej dwużyłowej magistrali.

Indywidualne adresowanie, grupy i sceny

Każdemu urządzeniu sterującemu DALI (statecznikowi, sterownikowi LED) podczas uruchomienia przypisywany jest unikalny adres krótki, umożliwiający sterowanie nim niezależnie od innych urządzeń na tej samej linii magistrali — do 64 indywidualnie adresowalnych urządzeń na jedną linię DALI. Oprócz adresowania indywidualnego, DALI obsługuje:

Grupy: wspólne sterowanie kilkoma urządzeniami jako jedną jednostką logiczną (np. wszystkimi oprawami w jednym pomieszczeniu), do 16 grup na linię.
Sceny: wcześniej skonfigurowana kombinacja poziomów ściemniania dla każdego urządzenia lub grupy, wywoływana jednym poleceniem (np. ustawienie „prezentacja”, przyciemniające część opraw, a inną część ustawiające na pełną moc) — do 16 scen na linię.

Dzięki temu DALI jest zasadniczo bardziej elastyczne niż analogowa linia ściemniania: ta sama fizyczna magistrala może być później przekonfigurowana na inne grupy i sceny bez ponownego okablowania — wyłącznie za pomocą oprogramowania/uruchomienia, a nie poprzez zmianę samego okablowania.

Struktura serii norm IEC 62386

Norma składa się z szeregu powiązanych części:

Część 101: ogólne wymagania systemowe dla linii magistrali.
Część 102: ogólne wymagania dla urządzeń sterujących oprawą (control gear).
Część 103: ogólne wymagania dla urządzeń wejściowych (control devices — czujniki, przyciski).
Ponumerowane części dla konkretnych typów urządzeń, np. modułów LED, urządzeń sterujących oświetleniem awaryjnym (warianty z autotestem, zob. także przewodnik o systemach autotestu oświetlenia awaryjnego), sterowania kolorem, czujników światła dziennego i czujników obecności.

DALI-1 kontra DALI-2

Ważne rozróżnienie praktyczne przy doborze sprzętu:

DALI-1 (pierwotna, starsza generacja) standaryzował niemal wyłącznie urządzenia sterujące oprawą — stronę, która faktycznie steruje światłem. Urządzenia wejściowe (czujniki, panele sterujące) w DALI-1 były w dużej mierze specyficzne dla producenta, więc mieszanie urządzeń wejściowych różnych marek na tej samej linii magistrali nie gwarantowało interoperacyjności.
DALI-2 (późniejsze rozszerzenie w ramach IEC 62386) standaryzuje także urządzenia wejściowe i dodaje formalny program certyfikacji — urządzenie certyfikowane DALI-2 posiada własne logo wskazujące, że faktycznie przeszło testy zgodności z wymaganiami interoperacyjności, w odróżnieniu od niecertyfikowanego urządzenia, które jedynie twierdzi, że jest „kompatybilne z DALI” bez takiego formalnego testu.

Praktyczna zasada: łącząc urządzenia wejściowe (czujniki, przyciski) i urządzenia sterujące oprawą różnych producentów, nigdy nie zakładaj interoperacyjności domyślnie — wyraźnie sprawdź, czy obie strony są certyfikowane DALI-2, zwłaszcza w przypadku urządzeń wejściowych, gdzie DALI-1 nie daje gwarancji.

Okablowanie magistrali: brak gwarancji SELV

Linia magistrali DALI pracuje przy bardzo niskim napięciu, znacznie poniżej typowego napięcia sieciowego, a dwa przewody magistrali są — w przeciwieństwie do zasilania sieciowego — niewrażliwe na polaryzację: zamiana miejscami dwóch przewodów magistrali nie uszkadza systemu ani nie zakłóca jego działania. Upraszcza to okablowanie w porównaniu z wieloma innymi systemami magistralnymi, ale nie oznacza automatycznie, że linię magistrali można traktować jako obwód SELV/PELV zgodnie z §414. To, czy rzeczywiste oddzielenie od napięcia sieciowego spełnia wymagania SELV/PELV, zależy od konstrukcji konkretnego zasilacza/ sterownika DALI — instalatorzy zawsze powinni kierować się dokumentacją producenta, a nie zakładać to wyłącznie na podstawie niskiego napięcia roboczego. Dla porównania: przewodnik o instalacjach magistrali KNX opisuje tę samą kwestię separacji dla innego systemu magistrali budynkowej — zasada (niskie napięcie magistrali nie gwarantuje formalnej separacji SELV) jest istotna dla obu protokołów, mimo że technicznie są to różne systemy.

Najczęstsze błędy

Założenie, że każde urządzenie DALI automatycznie współpracuje z każdym innym urządzeniem DALI — zwłaszcza w przypadku urządzeń wejściowych (czujników, przycisków) jest to gwarantowane tylko przy certyfikacji DALI-2, nie w DALI-1.
Traktowanie linii magistrali jako obwodu SELV wyłącznie na podstawie niskiego napięcia, bez sprawdzenia rzeczywistej konstrukcji separacji zasilacza.
Chęć zmiany fizycznego okablowania przy przekonfigurowywaniu grup/scen — cały sens DALI polega na tym, że grupowanie odbywa się za pomocą oprogramowania/uruchomienia, a nie przez ponowne okablowanie.
Przekroczenie maksymalnej liczby urządzeń lub grup na linię magistrali bez wcześniejszego sprawdzenia tego względem rzeczywistej pojemności systemu.

Sterowanie oświetleniem DALI (IEC 62386) — adresowanie, grupy i różnica między DALI-1 a DALI-2