Blokady drzwiowe i wyłączniki ryglujące — cztery typy według ISO 14119

Przewodnik o poziomach zapewnienia bezpieczeństwa ISO 13849-1 omawia, jak ocenia się niezawodność funkcji bezpieczeństwa. Ten artykuł omawia konkretny komponent bezpieczeństwa, z którym ta ocena jest często powiązana: wyłącznik blokujący (wyłącznik krańcowy położenia) na ruchomej osłonie (drzwi, klapa, brama), sklasyfikowany według ISO 14119.

Cztery typy wyłączników blokujących

ISO 14119 wyróżnia cztery główne typy, rosnące pod względem odporności na celowe obejście:

Poziomy kodowania

Dla kodowanych aktuatorów (typ 2 i 4) ISO 14119 definiuje trzy poziomy kodowania na podstawie liczby możliwych wariantów kodu:

• Niski — od 1 do 9 wariantów kodu.
• Średni — od 10 do 1000 wariantów kodu.
• Wysoki — ponad 1000 wariantów kodu.

Im wyższy poziom kodowania, tym mniejsze prawdopodobieństwo, że losowy aktuator zastępczy (np. z innego urządzenia tej samej marki) przypadkowo lub celowo uruchomi blokadę. Ocena ryzyka maszyny określa, jaki poziom kodowania jest wymagany: przy wysokim ryzyku obejścia (np. gdy obejście jest atrakcyjne w celu uniknięcia strat produkcyjnych) niski poziom kodowania jest niewystarczający, potrzebny jest co najmniej poziom średni lub wysoki.

Blokada kontra ryglowanie osłony

Zwykły wyłącznik blokujący wykrywa jedynie, czy osłona jest otwarta czy zamknięta, i przerywa niebezpieczną funkcję natychmiast po otwarciu osłony. Jest to niewystarczające, gdy maszyna ma czas wybiegu (dobieg obracającej się części, resztkowe drgania) po komendzie zatrzymania, który jest dłuższy niż czas potrzebny człowiekowi, aby faktycznie dotrzeć do zagrożenia po otwarciu osłony. W takim przypadku dodatkowo potrzebna jest funkcja ryglowania osłony: osłona pozostaje mechanicznie zaryglowana zamknięta, dopóki zagrożenie faktycznie nie ustąpi (np. dopiero po upływie czasu wybiegu), a nie tylko do momentu wydania komendy zatrzymania.

Znaczenie praktyczne

Przy ocenie lub wymianie wyłącznika blokującego na osłonie maszyny warto sprawdzić, jaki typ (1-4) i jaki poziom kodowania jest obecny, czy odpowiada to wynikowi oceny ryzyka (zob. też przewodnik o ISO 13849-1 dla odpowiadającego poziomu zapewnienia bezpieczeństwa), oraz — przy istotnym czasie wybiegu — czy obecna jest osobna funkcja ryglowania osłony obok zwykłej detekcji blokady.

Częste błędy

1. Stosowanie blokady typu 1 (niekodowanej mechanicznej) na osłonie, dla której ocena ryzyka wymaga wyższego poziomu kodowania — prosty przedmiot może już symulować wyłącznik.
2. Zakładanie, że każda blokada również rygluje — zwykła blokada bez funkcji ryglowania osłony nie zapobiega otwarciu osłony przed upływem czasu wybiegu.
3. Stosowanie typu 3 (bezstykowy, niekodowany) tam, gdzie ocena ryzyka wskazuje obejście zwykłym magnesem jako realne ryzyko — ten typ nie zapewnia przed tym ochrony.
4. Brak sprawdzenia kodowania przy wymianie uszkodzonego wyłącznika blokującego na „odpowiednik” innej marki — przy niskim lub niepasującym kodowaniu aktuator zastępczy może mieć inny efektywny kod niż oryginał.

Powiązane

• ISO 13849-1 — poziomy zapewnienia bezpieczeństwa
• Kategorie zatrzymania awaryjnego (IEC 60204-1)
• Kurtyny świetlne (ESPE) i odległość bezpieczeństwa — IEC 61496
• Sterowanie oburęczne (ISO 13851)