Instalacje dźwigowe — zasilanie, uziemienie i ochrona RCD dźwigów osobowych

Dźwig osobowy to instalacja, w której obowiązują jednocześnie wymagania elektrotechniczne dotyczące zasilania (NEN 1010, oparte na IEC 60364) oraz specyficzna dla dźwigów norma bezpieczeństwa (NEN-EN 81-20 — konstrukcja i instalacja, NEN-EN 81-50 — badania i zasady obliczeń). Ten artykuł dotyczy ogólnego zasilania dźwigu osobowego — nie osobnego, wymaganego prawnie awaryjnego zasilania dźwigu dla straży pożarnej, które omówiono już w przewodniku o dźwigach dla straży pożarnej.

Wyłącznik główny: obecny, ale nie jedyny wyłącznik

Każda instalacja dźwigowa ma blokowany wyłącznik główny, którym można wyłączyć całe zasilanie silnika i sterowania dźwigu, na przykład do celów konserwacji. Częstym błędnym przekonaniem jest, że ten wyłącznik główny odłącza również oświetlenie maszynowni i podszybia.

Tak być nie może. Obwód oświetlenia maszynowni i podszybia musi być elektrotechnicznie niezależny od głównego zasilania napędu dźwigu, z własnym wyłącznikiem. Powód jest bezpośrednio praktyczny: monter, który wyłącza wyłącznik główny, aby pracować przy napędzie, nie może jednocześnie znaleźć się w ciemności w podszybiu lub maszynowni — właśnie w momencie, gdy ręcznie pracuje się przy częściach ruchomych.

Ochrona RCD i wpływ falownika

Niemal każdy nowoczesny dźwig osobowy jest napędzany falownikiem (VFD) zapewniającym łagodny rozruch/zatrzymanie oraz energooszczędną regulację silnika dźwigu. Podobnie jak w przypadku innych napędów zasilanych z falownika (zob. przewodnik o typach RCD AC/A/F/B), stopień prostownika/falownika VFD może przy zwarciu doziemnym powodować prąd upływu ze składową stałą. Konwencjonalny wyłącznik różnicowoprądowy typu A nie jest w stanie wykryć tej składowej stałej i w związku z tym nie może niezawodnie zadziałać. Dla zasilania napędu dźwigu zaleca się zatem wyłącznik różnicowoprądowy typu B — chyba że dokumentacja producenta falownika wykazuje, że jego topologia nie może wywołać składowej stałej w prądzie uszkodzeniowym.

Natężenie oświetlenia maszynowni i podszybia

Norma NEN-EN 81-20/81-50 ustala minimalne natężenia oświetlenia dla przestrzeni roboczych instalacji dźwigowej, aby konserwacja i kontrola mogły odbywać się bezpiecznie:

• Maszynownia: co najmniej 200 luksów na poziomie podłogi.
• Podszybie: co najmniej 50 luksów, mierzone 1,0 m nad dnem podszybia.

Oba obwody oświetleniowe muszą, jak opisano powyżej, być osobno załączane i pozostawać funkcjonalne niezależnie od głównego zasilania napędu dźwigu.

Gniazda wtyczkowe w podszybiu i maszynowni

Dla sprzętu konserwacyjnego (lampa ręczna, narzędzia elektryczne) w podszybiu i maszynowni wymagane są gniazda wtyczkowe. Podlegają one, podobnie jak niemal każde gniazdo w pomieszczeniu technicznym w świetle NEN 1010, ogólnemu wymogowi RCD z §411.3.3 (zob. przewodnik §531 o wyłącznikach różnicowoprądowych) — zabezpieczenie różnicowoprądowe o IΔn ≤ 30 mA.

Wyrównanie potencjałów prowadnic i konstrukcji szybu

Prowadnice, wzdłuż których porusza się kabina dźwigu, oraz konstrukcja stalowa szybu to części przewodzące, które muszą być połączone z głównym wyrównaniem potencjałów budynku — zgodnie z tą samą zasadą, co przy innych dużych metalowych elementach konstrukcyjnych (zob. na przykład podejście stosowane przy konstrukcjach szklarniowych). Zapobiega to powstaniu różnicy potencjałów między kabiną/prowadnicami a innymi częściami przewodzącymi w szybie w przypadku zwarcia doziemnego gdzie indziej w instalacji.

Uwaga: dokładne numery punktów w NEN-EN 81-20/81-50 wykraczają poza zakres tego artykułu — sama norma jest wiążącym źródłem precyzyjnych wymagań dla danej sytuacji. Ten artykuł przedstawia główne linie elektrotechnicznych aspektów zasilania, istotne także w kontekście NEN 1010.

Praktyczne znaczenie

Przy odbiorze lub okresowej kontroli instalacji dźwigu osobowego (często w połączeniu z kontrolą NEN 3140 maszynowni) sprawdzenie niezależnego przełączania obwodów oświetleniowych, typu RCD na zasilaniu napędu oraz wyrównania potencjałów prowadnic i konstrukcji szybu stanowi stały element prac — obok kontroli specyficznych dla dźwigu, wynikających z NEN-EN 81-20/81-50 i wykraczających poza zakres kontroli elektrotechnicznej.

Najczęstsze błędy

1. Podłączenie oświetlenia podszybia/maszynowni do tego samego wyłącznika głównego co napęd dźwigu — monter może niezamierzenie zostać bez światła podczas konserwacji.
2. Zastosowanie wyłącznika typu A do napędu dźwigu zasilanego z falownika bez potwierdzenia producenta — składowa stała w prądzie uszkodzeniowym może uczynić wyłącznik typu A ślepym na uszkodzenie.
3. Pominięcie prowadnic i konstrukcji stalowej szybu w wyrównaniu potencjałów — te duże metalowe elementy konstrukcyjne muszą być ujęte w głównym wyrównaniu potencjałów, tak jak inne dostępne części przewodzące.

Powiązane

• Dźwig dla straży pożarnej — awaryjne zasilanie służb ratowniczych (§5-56)
• Typy RCD AC/A/F/B — klasyfikacja i dobór
• §531 — Wyłączniki różnicowoprądowe (RCD)
• Wyrównanie potencjałów przy konstrukcjach szklarniowych