DALI-verlichtingsbesturing (IEC 62386)

DALI (Digital Addressable Lighting Interface) is een gestandaardiseerd digitaal besturingsprotocol voor verlichting, vastgelegd in de IEC 62386-normenreeks. Waar een klassieke 0-10V-dimlijn alle aangesloten voorschakelapparaten of LED-drivers gelijktijdig en identiek aanstuurt, kan DALI elk aangesloten apparaat individueel adresseren via een digitaal signaal op een gemeenschappelijke tweedraads busleiding.

Individuele adressering, groepen en scènes

Elk DALI-voorschakelapparaat (ballast, LED-driver) krijgt bij de inbedrijfstelling een uniek kort adres toegewezen, waarmee het onafhankelijk van de andere apparaten op dezelfde buslijn kan worden aangestuurd — tot 64 individueel adresseerbare apparaten per DALI-lijn. Naast individuele adressering ondersteunt DALI:

Groepen: meerdere apparaten samen aansturen als één logische eenheid (bijvoorbeeld alle armaturen in één ruimte), tot 16 groepen per lijn.
Scènes: een vooraf ingestelde combinatie van dimniveaus per apparaat of groep, in één opdracht op te roepen (bijvoorbeeld een "presentatiestand" die een deel van de armaturen dimt en een ander deel juist op vol vermogen zet) — tot 16 scènes per lijn.

Dit maakt DALI fundamenteel flexibeler dan een analoge dimlijn: dezelfde fysieke bus kan naderhand, zonder herbedrading, opnieuw worden geconfigureerd naar andere groepen en scènes — puur via software/ commissioning, niet via een aanpassing van de bedrading zelf.

Structuur van de IEC 62386-normenreeks

De norm is opgebouwd uit een reeks gekoppelde delen:

Deel 101: algemene systeemeisen voor de buslijn.
Deel 102: algemene eisen voor voorschakelapparaten (control gear).
Deel 103: algemene eisen voor invoerapparaten (control devices — sensoren, drukknoppen).
Genummerde deelnormen per specifiek apparaattype, bijvoorbeeld LED-modules, noodverlichtingsvoorschakelapparaten (zelftestende varianten, zie ook de [gids over noodverlichting-autotest-systemen](/guides/nen-1010/noodverlichting-autotest-systemen)), kleurregeling, daglichtsensoren en aanwezigheidsdetectoren.

DALI-1 versus DALI-2

Een belangrijk praktisch onderscheid bij het selecteren van apparatuur:

DALI-1 (de oorspronkelijke, oudere generatie) standaardiseerde vrijwel uitsluitend de voorschakelapparaten (control gear) — de kant die het licht daadwerkelijk aanstuurt. Invoerapparaten (sensoren, bedieningspanelen) waren in DALI-1 grotendeels fabrikant-specifiek, waardoor het mengen van invoerapparatuur van verschillende merken op dezelfde buslijn niet gegarandeerd interoperabel was.
DALI-2 (de latere uitbreiding binnen IEC 62386) standaardiseert óók de invoerapparaten en voegt een formeel certificeringsprogramma toe — een DALI-2-gecertificeerd apparaat draagt een eigen logo dat aangeeft dat het daadwerkelijk aan de interoperabiliteitseisen is getoetst, in tegenstelling tot een ongecertificeerd apparaat dat zich "DALI-compatibel" noemt zonder die formele toetsing.

Praktische vuistregel: ga bij het combineren van invoerapparatuur (sensoren, drukknoppen) en voorschakelapparatuur van verschillende fabrikanten nooit zonder meer uit van interoperabiliteit — controleer expliciet of beide zijde DALI-2-gecertificeerd zijn, met name bij invoerapparatuur, waar DALI-1 geen garantie biedt.

Busbedrading: geen SELV-garantie

De DALI-buslijn werkt op laagspanning, ruim onder de gangbare netspanning, en de twee busaders zijn — in tegenstelling tot een netvoeding — polariteitsongevoelig: verwisseling van de twee busdraden beschadigt het systeem niet en verstoort de werking niet. Dat maakt de bedrading eenvoudiger dan bij veel andere bussystemen, maar het betekent niet automatisch dat de buslijn als een SELV/PELV-circuit volgens §414 mag worden behandeld. Of de daadwerkelijke scheiding van de netspanning aan de SELV/PELV-eisen voldoet, hangt af van de constructie van het specifieke DALI- voedingsdeel/driver — installateurs moeten hiervoor altijd de fabrikantdocumentatie volgen in plaats van dit aan te nemen op basis van de lage werkspanning alleen. Ter vergelijking: de gids over KNX-businstallaties behandelt eenzelfde soort scheidingsvraagstuk voor een ander gebouwbussysteem — het principe (lage busspanning is geen garantie voor formele SELV-scheiding) is bij beide protocollen relevant, ook al zijn het technisch verschillende systemen.

Veelgemaakte fouten

Aannemen dat elk DALI-apparaat automatisch met elk ander DALI-apparaat samenwerkt — vooral bij invoerapparatuur (sensoren, drukknoppen) is dit alleen gegarandeerd bij DALI-2-certificering, niet bij DALI-1.
De buslijn behandelen als een SELV-circuit puur op basis van de lage spanning, zonder de daadwerkelijke scheidingsconstructie van het voedingsdeel te controleren.
Bij herconfiguratie van groepen/scènes de fysieke bedrading willen aanpassen — het hele idee van DALI is dat groepsindeling via software/commissioning gebeurt, niet via herbedrading.
Het maximale aantal apparaten of groepen per buslijn overschrijden zonder dit vooraf te controleren tegen de daadwerkelijke systeemcapaciteit.

DALI-verlichtingsbesturing (IEC 62386) — adressering, groepen en het verschil tussen DALI-1 en DALI-2